Srđan Tunić

art historian, freelance curator, cultural manager and researcher

Dnevnici ptice rugalice: Umetničke sveske Ivane Aranđelović (2009-2021, DKSG)

Izložba Dnevnici ptice rugalice bila je održana u Maloj galeriji Doma kulture “Studentski grad” u Beogradu, od 24.6. do 13.7.2021.

Želim da se zahvalim timu DKSG, a posebno Maidi Gruden, Ivani Radonjić i Draganu Stojanoviću na pomoći i podršci u realizaciji ove izložbe. Takođe hvala Azra Tüzünoğlu što je podelila sa mnom publikaciju Miniature 2.0: Miniature in Contemporary Art koja mi je bila najvredniji izvor za pisanje teksta kataloga.


Izbor radova:

Foto: Ivana Aranđelović


Sa postavke:

Foto: Jana Milenković, Srđan Tunić


Tekst kataloga:

Dnevnici ptice rugalice

Umetničke sveske Ivane Aranđelović (2009-2021)

„Oni slikaju ono što vide, a mi ono što gledamo“, izgovara jedan od junaka romana Zovem se Crveno Orhana Pamuka, opisujući razlike između evropskog slikarstva od vremena renesanse i otomanskih minijaturista. I zaista, minijaturno slikarstvo, kao i srednjovekovni iluminirani rukopisi, sa ove vremenske distance deluju neobično i kao da gledaju u neki drugačiji svet, sa obrnutom perspektivom i simboličnim prikazivanjem ljudi, sveta i događaja. Ovaj svet minijatura – od Turske, preko Irana do Japana – je velika stilistička i idejna inspiracija umetnice Ivane Aranđelović koja je aktivna na sceni od kraja 2000-ih (1).

Njen imaginarijum oscilira između srednjovekovnih medicinskih prikaza tela i orijentalnog minijaturnog slikarstva, sa fantastičnim bićima i simbolima opšteg i ličnog značenja. S jedne strane, tu je psihosomatski pristup radu gde ona postiže “introspektivnu naraciju i intimnu vizuelizaciju najčešće bola, telesnog ili mentalnog, nastalog fizičkim uticajem ili apsorpcijom društvenog i globalnog okruženja” (primer sveske Prikazi bolova glave, (2). Suočavanje sa bolom povlači sa sobom slikanje tela koja kao da su poluprovidna, posmatrana kroz rentgen u boji, ili čak disecirana na radnom stolu. Ovaj pristup u poslednjih godinu dana dobija nove, šire dimenzije: 2020. godina i globalna pandemija COVID-19 virusa bila je umetnici povod da uvede direktnije reference na društvene okolnosti u svoj rad. Kroz intervenciju na već postojećem medicinskom udžbeniku (Neuropatologija Beograda) i slikanjem minijatura u svesci (Dnevnik ptice rugalice), Ivana obrađuje velike anti-lockdown proteste koji su se dešavali u Beogradu tokom jula 2020, sukob policije i demonstranata, prikazuje frakture i masnice na telima, zatim proces vakcinacije i nošenja maski, promenjive i ponekad apsurdne odluke o pravilima ponašanja koje je donosio krizni štab i druge teme koje su nam nažalost postale svakodnevica.

Iako se u najnovijim radovima poigrava sa konkretizacijom i interpretacijom svakodnevnih događaja kroz svesno oneobičavanje, njen rad ipak u velikom delu naginje jednom nadrealnom i paramitološkom svetu fantastike. Motivi hibrida između ljudi i životinja stara su tematika srednjovekovnih minijaturista, kreirajući u njenom slučaju često vanvremenske scene koje nemaju uporišta u bilo kom svetovnom ili sekularnom tekstu. Česti motivi su androgin autoportret umetnice i alter-ego, divlji veprovi, ljudi sa maskama, tzv. ovčice (mase ljudi), duge, floralni ornamenti i sl. Sam format minijatura u onome što danas zovemo umetničke sveske ili beležnice (artist notebooks) Ivana radi od kraja 2000-ih, a unošenje ličnih refleksija kroz format umetničkog dnevnika uvodi od 2010, podstaknuta radionicom Prošireno polje knjige kao umetničkog objekta održanom u Domu kulture Studentski grad u Beogradu. Dve sveske – colorful books – su tako posvećene motivima i životu iz Beograda i Istanbula. Smatra se da ovakvi dnevnici i sveske, svojim formatom i tematikom, predstavljaju prozor u intimu umetnika što je kompatibilno sa odabirom minijatura kao umetničkom formom. Deo radova na izložbi su i intervencije na već postojećim knjigama koje dobijaju neočekivani tekstualno-vizuelni obrt (Knjiga Pas, Knjiga Cvet kao i Neuropatologija Beograda).

Iz perspektive sadašnjeg trenutka u Srbiji, zanimljivo je da Ivana odlučuje da upiše istoriju umetnosti u Istanbulu, kombinujući dve profesije u cilju produbljivanja posvećenosti svetu bliskoistočne minijature i da pokreće izvesnu interpretaciju jednog problematičnog nasleđa. Zašto? Iako je Srbija u to vreme i dalje bila sagledavana kao orijentalni “drugi” iz pozicije Evrope, nasleđe Osmanskog carstva biva potisnuto nakon oslobođenja i sticanja nezavisnosti Srbije u 19. veku. Kroz vizuelnu kulturu možemo pratiti da polako nestaju orijentalni elementi i uvode se proevropski, zajedno sa uspostavljanjem ujedinjujućeg nacionalnog kanona koji je okrenut Vizantiji (3); stiče se utisak kao da su neželjeni Turci izbrisani iz kulture čiji su deo u međuvremenu postali. S turske strane, sama umetnost minijature nestaje sa raspadom carstva i željom za ubrzanom modernizacijom (i kopiranjem zapada, (4). Danas ona često predstavlja nostalgiju za Osmanskim carstvom i lament nad izgubljenim starim veštinama. Odnosno, postala je umetnička forma zamrznuta u prošlosti.

Međutim, postoje kritički i inovativni primeri koji reinterpretiraju minijaturno slikarstvo kroz prizmu savremene umetnosti i pružaju ”sredstva otpora kolonijalnim i nacionalističkim narativima” (5), prema rečima kustoskinja izložbe Miniature 2.0: Miniature in Contemporary Art koja je prošle godine bila otvorena u istanbulskom Pera muzeju. Sagledavajući dinamiku između umetničkog rada, umetnika i društva, kustoskinje Azra Tüzünoğlu i Gülce Özkara smatraju da minijature – od Turske do Pakistana – imaju potencijala da problematizuju i ponovo ispišu istoriju, ali ovog puta odozdo, a ne kao dvorska umetnost (6).

Prema autoru Vishakhanu N. Desaiju, kombinujući tehnike i motive starih minijatura i društveno angažovane intervencije savremene umetnosti, umetnici poput Halila Altınderea, CANANa, Imrana Qureshija, Nilima Sheikha i drugih otvaraju prostor za otpor nostalgičarima i nametnutom modernizmu, unose savremenost u tradicionalne forme i koriste tradiciju kao kreativnu strategiju u izgradnji jednog identiteta koji je glokalan i hibridan (7). Smatram da u sličnom ključu operišu i radovi Ivane Aranđelović, između savremene reinterpretacije i fasciniranosti prošlošću, unutrašnjeg i fantastičnog sveta i prikazivanja aktuelnih društvenih dešavanja.

Drugi umetnici ove generacije koji revalorizuju umetnost srednjeg veka u Srbiji nisu brojni, ali su karakteristični – poput grotesknih ikona i ikonostasa Aleksandra Todorovića i fantastičnih crteža Davora Gromilovića. Još je Lazar Trifunović u svojoj analizi grupe Zograf primetio da umetnici u oživljavanju srednjeg veka traže “inspirativnu mogućnost za svoj moderni i savremeni eksperiment”, to jest, da je njihov program više estetske prirode (8), kao jedan od dominantnih pristupa koji prati proces desekularizacije, što mislim da je i slučaj sa navedenim savremenim umetnicima.

Beg u prošlost i kreativno prisvajanje drugih kultura istovremeno može da ukazuje na fasciniranost svetom i željom za kosmopolitanizmom, ali i na osećaj nepripadanja, frustracijom zatvaranja u jedan restriktivni, lokalni ili nacionalni identitet. Menachem Wecker smatra da je srednjovekovna umetnost, čak i van svog originalnog konteksta i zloupotrebljena, izuzetno privlačna mladima i generaciji milenijalaca (9). Koji god da je slučaj u pitanju i u kojoj god meri, Ivana u svojim Dnevnicima ptice rugalice koji su izloženi u Maloj galeriji DKSG, zajedno sa predmetima i tkaninama koji ih idejno upotpunjuju, gradi jednu ličnu, posvećenu viziju i mogućnost reinterpretacije istorije umetnosti. Ta vizija je nesumnjivo globalno nadahnuta i interkulturalna u svom estetskom izrazu i može postati samo jača uz dodatna uzemljenja u lokalni kontekst – prošli i sadašnji.

Srđan Tunić, istoričar umetnosti i kustos izložbe

Reference:

(1) Serijal “Gde su i šta rade danas?” – Ivana Aranđelović, DKSG, 2020, https://www.dksg.rs/cir/serijal-gde-su-i-sta-rade-danas–ivana-arandjelovic/

(2) Umetnički leksikon: Ivana Aranđelović, intervju sa Vukom Vučkovićem / Wolf art, 2017: http://www.vukvuckovic.com/umetnicki-leksikon-ivana-arandelovic

(3) Inventing and Changing the Canon and the Constitution of Serbian National Identity in the Nineteenth Century, ΣΥΜΜΕΙΚΤΑ, Nenad Makuljević, Beograd 2012, 505-517.

(4) Asserting Contemporaneity: Miniature Painting Today, Miniature 2.0: Miniature in Contemporary Art, Nada Shabout, Istanbul 2020, 89.

(5) Miniature 2.0: Miniature in Contemporary Art, Azra Tüzünoğlu i Gülce Özkara, Istanbul 2020, 19.

(6) Isto, 41. Uporediti sa: Turkish Miniature Painting: the Ottoman Period, Metin And, Istanbul 1978.

(7) Looking to the Past: An Act of Resistance, Reflection and Creation, Miniature 2.0: Miniature in Contemporary Art, Vishakha N. Desai, Istanbul 2020, 87.

(8) Desekularizacija u srpskoj umetnosti i muzici, Religija i tolerancija, Vol. VI, Nº 9, Ira Prodanov Krajišnik, Novi Sad 2008, 39.

(9) Medieval art is relatable today, even out of context, NCR Online, Menachem Wecker, 2017, https://www.ncronline.org/news/media/medieval-art-relatable-today-even-out-context

Pdf kataloga skinite ovde.


Fotografije sa otvaranja i javnih vođenja:

Foto: Jana Milenković, Maida Gruden, Srđan Tunić


Linkovi:

Više o umetnicinom radu: https://www.instagram.com/petite_bird_ivana/, https://www.dksg.rs/cir/serijal-gde-su-i-sta-rade-danas–ivana-arandjelovic/

U medijima: https://www.rts.rs/page/radio/sr/story/24/radio-beograd-2/4428230/zdenko-kolar.html, http://www.seecult.org/vest/kustos-kao-umetnik

Najave DKSG: https://www.dksg.rs/cir/dnevnici-ptice-rugalice–umetnicke-sveske-ivane-arandjelovic/, https://www.dksg.rs/cir/strucno-vodjenje-kroz-izlozbu-dnevnici-ptice-rugalice–umetnicke-sveske-ivane-arandjelovic/

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Arhiva

rise | rebel | resist

queer space of love, memory and resistance | kvir prostor ljubavi, sjećanja i otpora

Image & Box: On Photography

Istorija i teorija fotografije, Copyright (c) Jelena Matić M.A.

River Chad

travel | lifestyle | photography

The Living Room Choir

~Practicing Harmony, in Community~

try imagining a place

some stories from a life in the foreign service

Starchild's Crafts

Priče u polimernoj glini od 2017 / Stories in polymer clay since 2017

A Restless Art

How participation won, and why it matters

wanderlustplusone

intrepid Travel with kids to secret and secluded places across the globe

POGLED IZ SVEMIRSKOG BRODA

naučna fantastika, horor i fentezi - u književnosti, filmu, stripu, muzici...

Daniel Kovač

Crteži, knjige, Jesenji Orkestar

Blog de Sylvia Marcos

Artículos y publicaciones de la investigadora feminista Sylvia Marcos

Beastly Histories

Researching and Writing More-than-Human Histories

Youthvoiceblog

This blog is dedicated to voice the voices of young generation hunger for change. Today many young people have important things to say but no one is listening. This blog is committed to giving them the tools to make their voices heard. This blogs deals with different areas including: youth policies, gender equality, climate change, youth political participation, conflict resolution, leadership…

AAB

about a bicycle

Ekostories

Stories and essays by Isaac Yuen

The Chic Geek Speaks

A blog about Books, K-pop, Comics, Geek Fashion and More.

Travel Palate

An Appreciation of Different Cultures

Places That Don't Exist

On parts of the world you won't find on the map

Ru'a Al-Abweh - Portfolio & Blog

Longstanding nerd with an inclination towards all things urban, architectural, & musical. Usually hidden away on the lookout for another adventure.

KLJUČNE KOSTI

Internet azil

nedavimobeograd.wordpress.com/

Inicijativa Ne da(vi)mo Beograd

MEXICO CITY METRO PROJECT

Every station revealed

Z... space

It was once said that "He who has a why to live, can bear almost any how" I am trying to find my "why"

slobodne veze //loose associations

contemporary art practices

k.r.u.z.o.k.

platforma za razmjenu znanja i komunikaciju u okviru suvremene kulture, umjetnosti i teorije

Start Street Art BG

Ulična umetnost Beograda

sonntagimpark

Every day could be a sunday.

Blatobran ......work in progress

arts, ceramics, recycling, design

%d bloggers like this: