Srđan Tunić

art historian, curator

Simonida Rajčević, Ljudske aktivnosti. Bespomoćni (2012.)

Izložba Simonide Rajčević: Ljudske aktivnosti. Bespomoćni

Galerija Zvono i galerija Muzeja železnice, maj 2012.

Prošlo je više od polovine veka od kada je američki pop art umetnik Robert Raušenberg izložio jednu od svojih prvih kombinovanih slika u vidu kreveta u prirodnoj veličini u umetničkom prostoru (The Bed 1955). Njegova reakcija na apstraktni ekspresionizam se može sagledati u uvođenju predmeta iz svakodnevice u umetničko delo/instalaciju (što će vremenom postati obeležje pop arta), kao i u suočavanju sa umetnikovim intimnim prostorom, nimalo apstraktnim ili mistifikovanim.

Simonida Rajčević svojim novim ciklusom – crtežima na belim čaršavima započetim 2010. takođe pravi otklon od ekspresionizma, ali u ovom slučaju od vlastite slikarske tehnike, pretežno zastupljene u radovima u toku poslednjih deset godina (Tamna zvezda, Zmijski zid, Bez računa sa kreditne kartice idr). Pojavnost je realistična, čak u nekim delima naginje i fotorealizmu. Napuštanje ekspresivnosti u korist lakše prepoznatljivosti i jasnoće tema predstavlja sredstvo za izražavanje narativa.

Pred nama stoje dela koja nas svojom tematikom uvlače u jedan ličan svet. To je naglašeno činjenicom da je bela posteljina dobijena od ljudi bliskih umetnici, korišćena i ponovo upotrebljena u drugačijem kontekstu, iako njena fizička i idejna vezanost za krevet nije narušena. Za razliku od Raušenbergovog kreveta koji je uramljen poput klasične slike, ovi radovi su pričvršćeni za dušeke za dvoje i stoje slobodno u prostoru, oslonjeni na zid u prirodnoj veličini; na taj način ove pojedinačne instalacije kreiraju ambijent.

Čini se da dupli krevet – zamišljen kao intiman prostor, zona komfora, utehe, ljubavi, snova i ranjivosti – postaje opredmećeni mentalni prostor. Kroz njega se projektuju iskustva, sećanja, fragmenti priča i strahovi ljudi koji kao da su utisnuti na čaršavima. Taj prostor je stvoren od citata filmova, pesama, slika, priča, koncepata, omaža, porodičnih fotografija iz mladosti, koji reflektuju svakodnevno iskustvo, u isprepletanom odnosu tri medija – crteža, teksta i muzike koja je prisutna kroz crteže omota LP ploča u prirodnoj veličini.

Slike intimnog prostora neminovno podsećaju na dva emotivna utočišta: detinjstvo i ljubavni par koji su prisutni u nekoliko radova u ciklusu. Pesma Milene Marković Uspavanka čini tekstualni segment koji prati predstavu porodice iz detinjstva, koja je nemo ozvučena albumom Dejvida Bouvija (LP Aladdin Sane, 1973). Omaž fotografu Ričardu Bilingemu kroz prikaz njegovih roditelja iz fotografske serije Ray’s A Laugh (1996), dokument jedne neobične i bizarne porodične priče, čini to utočište ambivalentnim, produbljujući opseg odnosa i značenja intimne zone. Konflikti – bilo oni imaginarni ili realni – prete da naruše sigurnost i zonu komfora postelje, poput gerilaca iz filma Apokalipsa danas (1979), kao sveprisutne pretnje (terorističke opsesije današnjice?) sa svojim oružjem uperenim u posmatrače.

Određeni broj radova tematizuje stare narative koji kroz moderne interpretacije pokazuju svoju vitalnost i aktuelnost. Tako antička Euripidova tragedija o Medeji dobija savremeno čitanje kroz citate scena iz filmova reditelja Larsa fon Trira (1988) i Pjera Paola Pazolinija (1969). Mračna priča o bračnoj izdaji zarad političkog braka, osveti i čedomorstvu je vizuelno predočena sa naglaskom na liku same Medeje. Uspostavlja se korelacija sa pratećim omotima LP ploča – u slučaju fon Trira, buke i distorizije koja se može vezati sa Medejinim pomračenjem svesti (Lou Reed, LP Metal Machine Music, 1975), dok je Pazolinijeva tragična junakinja okružena temom ubistva i smrti (Hüsker Dü, LP Metal Circus, 1983). Drugi segment priče o Jasonu i Argonautima je predstavljen kroz ratnike-kosture iz holivudske verzije filma (1963). Povučena je paralela između antičkih heroja i super heroja današnjice, likova izdavačke kuće Marvel Comics: Betmena, Supermena i Srebrnog letača. Još jedan stari tekst – Ezopova basna o Dečaku koji je vikao vuk – je prisutan kroz citat istoimene pesme muzičarke, umetnice i pesnikinje Peti Smit, posvećene tragično preminulom muzičaru Kurtu Kobejnu, frontmenu grupe Nirvana.

Životinje su još jedna tema prisutna u ovom ciklusu. Deo njih je inspirisan Danteovim Paklom i predstavljaju zanimljiv primer čovekove (samo)spoznaje. Silazak u Pakao je suočavanje sa ljudskim gresima, predstavljenih, između ostalog, kroz antičko-hrišćanske alegorije lava, pantera i vučice. Životinjsko u čoveku, predstavljeno na ovakav način – kroz naš svakidašnji, suženi, intimni prostor, može se razumeti na više načina. S jedne strane, to je san o izgubljenom raju i harmoniji sa prirodom i životinjama, a sa druge suočavanje sa primalnim nagonima svakog čoveka. Konj, kao jedan od nekadašnjih čovekovih najbližih pratioca, vizuelno i tekstualno je verno praćen atmosferom muzičkih predložaka. U jednom radu je padu, u stanju bespomoćnosti i napuštenosti (Nico, album Behind the iron curtain 1985; Annie Lennox, pesma Loneliness, album Bare 2003.). U drugom je u galopu, slobodan, pun energije (Patti Smith, LP Radio Ethiopia 1976). Poznavanje muzičkih predložaka dodaje još jedan, dublji sloj razumevanju i atmosferi radova Simonide Rajčević. U suprotnom, ploča je u funkciji dekoracije, ali i poziv posmatraču da istražuje.

Postoje očekivane podudarnosti ove izložbe – Ljudske aktivnosti: bespomoćni, sa prethodnim ciklusom Tamna zvezda iz 2010. Crna boja pozadine (plastičnih kesa) i bela boja teksta i slika su zamenjene, kao u negativu – inverzijom belim krevetskim platnima i dominantim grafizmom crne boje, sa tek nekoliko naglasaka u drugim bojama. Ove dve kontrastne boje, zapravo kako se smatra u nauci ne-boje, koje čini prisustvo ili odsustvo svetlosti, postaju komplementarne u igri suprotnosti i večitoj simbolici.

Poređenje sa Raušenbergom deluje možda suviše retro iz perspektive 2012, međutim opravdano je jer oboje umetnika uvode krevet u umetnički prostor i oslikavaju ga na sebi svojstven način, naglašavajući pojam privatnog. Lični doživljaj i prostor ovog ciklusa, opredmećen kroz belu posteljinu i dušeke za dvoje, nosi suptilno u sebi staru romantičarsku ideju (i ideal) o sinesteziji, međusobne povezanosti slike, reči i muzike. Ova isprepletanost čini jednu od gradivnih tkiva rada Simonide Rajčević. Može se čak reći da su platna dvostruko vizuelno ozvučena – rečju i LP pločama.

Da li čujete muziku?

Srđan Tunić

Istoričar umetnosti – kustos

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Arhiva

Blogovi koje pratim

wanderlustplusone

Blog about the fun of travelling with children to weird and wonderful places across the world.

POGLED IZ SVEMIRSKOG BRODA

emisija o naučnoj fantastici, hororu i fenteziju

Daniel Kovač

Crteži, knjige, Jesenji Orkestar

Blog de Sylvia Marcos

Artículos y publicaciones de la investigadora feminista Sylvia Marcos

PAGINA DENTATA

the animals and culture blog

Beastly Histories

Researching and Writing More-than-Human Histories

Youthvoiceblog

This blog is dedicated to voice the voices of young generation hunger for change. Today many young people have important things to say but no one is listening. This blog is committed to giving them the tools to make their voices heard. This blogs deals with different areas including: youth policies, gender equality, climate change, youth political participation, conflict resolution, leadership…

%d bloggers like this: